سفارش سریع

چاپ کتاب و پذیرش مقاله

معنا و مفهوم شاخص در انجام پایان نامه و مقاله ۱۳۹۹/۰۹/۳۰
معنا و مفهوم شاخص در انجام پایان نامه و مقاله

خدمات دانشجویی

معنا و مفهوم شاخص در انجام پایان نامه و مقاله

شاخص: ابزاری برای سنجش و تبدیل مفهوم کیفی به متغیر کمّی
در یک تعریف عملیاتی، باید شاخص های هر مفهوم که کیفی است، مشخص شوند. شاخص ها، صفت ها و ویژگی های واقعی هستند که با آنها متغیر در خارج از ذهن مشاهده و سنجیده می شوند. هر شاخص، نشانگر و بیانگر چیز دیگری است که با آن می توان وضعیت آن چیز را سنجید و در قالب محسوس و ملموس نشان داد. برای مثال، شاخص های سنجشگر متغیر ثروت می توانند مقدار اموال ثابت و غیرثابت مانند منزل، ویلا، زمین، کارخانه، مغازه، پول یا درآمد ... باشند. شاخص ها می توانند به چند شیوه ارزیابی شوند. برای مشاوره در زمینه نگارش پایان نامه می توانید با موسسه ایده پردازان ره جوی شریف (دکترین) تماس حاصل کنید.
شاخص ها، نشانه های عینی قابل شناسایی و اندازه گیری برای مفاهیم هستند. برای مثال، موهای سفید و کم پشت، دندانهای ریخته و پوست چروکیده، شاخص های پیری هستند. اما، تاریخ تولد، شاخص معتبرتری برای این موضوع است. زیرا اجازه می دهد با دقت بیشتر، وضعیت پیری را که از تفاوت میان زمان پژوهش و تاریخ تولد بدست می آید، اندازه گرفت. برخی از مفاهیم ساده مانند پیری، فقط یک بعد و یک شاخص (سن) دارند و برخی دیگر خیلی پیچیده هستند و ضرورت دارد برای دستیابی به شاخص ها، آنها را به مولفه هایی تجزیه کرد.

برداشت ها از معنای شاخص

در گفتارها و نوشتارهای مدیریتی، از شاخص، برداشت های گوناگونی وجود دارد، مانند:
•    برجسته بودن یک چیز نسبت به سایرین
•    بیانگر بودن چیزی
•    استاندارد و مبنایی برای مقایسه با دیگران
•    فرمول سنجش تغییرات یک پدیده
اما در فرآیند نگارش پایان نامه، شاخص معنایی مرتبط با تعریف عملیاتی دارد.

فرآیند شاخص سازی

بر روش تقلیل گرایانه (شاخص سازی) از سوی فیلسوفان قاره ای و پست مدرن، نقدهایی وارد شده است که جای تامل دارد. در این فرآیند مفاهیم، تجزیه شده و در نهایت تبدیل به شاخص هایی می شوند که می توان مصادیق آنها را در خارج از ذهن مشاهده کرد. برخی از صاحب نظران به جای شاخص، از واژه ویژگی و برخی دیگر از معرف استفاده می کنند.

ویژگی های یک شاخص خوب

بعضی از صاحب نظران بر این باورند که برای بررسی هر مفهومی می توان به طور دلخواه تعدادی شاخص را برگزید و به وسیله آنها مفهوم مورد نظر را سنجید. چنین تصوری بی پایه است، زیرا شاخص ها باید دارای شرط هایی باشند تا اطمینان یافت که آنها واقعیت را می سنجند یا خیر. این ویژگی ها به شرحی هستند که در ذیل می آیند:
الف) مرتبط بودن
شاخص باید ارتباط منطقی مناسبی با متغیر مورد بررسی داشته باشد. این ارتباط باید فقط در ظاهر نبوده و معنی داری آن واقعی باشد.
ب) گستره شمول
شاخص، باید بخش زیادی از متغیر را در برگرفته و تنها بخش محدودی از آن را پوشش ندهد.
ج) صراحت و شفافیت
شاخص ها، می بایست دقیق، روشن و صریح بیان شوند تا امکان برداشت یکسانی درباره آنها وجود داشته باشد.
د) تناسب نظری
شاخص، باید با نظریه های اصلی (چارچوب نظری) تحقیق تناسب داشته باشد و برای سنجش متغیر، مناسب تشخیص داده شود.
ه) قابل قبول بودن
شاخص، می بایست از دیدگاه استفاده کنندگان برای سنجش متغیر مورد نظر مناسب باشد. برای نمونه، اگر بخواهیم منزلت اجتماعی یک مدیر را اندازه گیری نماییم، باید بدانیم افراد جامعه چه چیزهایی را نشانه منزلت یک مدیر می دانند تا آنها را به عنوان شاخص برگزینیم.
و) سنجش پذیری
شاخصی که برای یک متغیر انتخاب می شود، باید قابل اندازه گیری باشد و بتوان وضعیت آن را با ابزارهای سنجش مناسب تعیین کرد وگرنه هیچ مشکلی را حل نخواهد کرد. در یک تعریف عملیاتی، باید برای متغیر به گونه ای شاخص سازی کرد که متغیر موردنظر به راحتی و دقیق اندازه گیری شود.

ز) معتبر بودن
انتخاب یک شاخص مناسب، تنها با نظر پژوهشگر انجام نمی گیرد، بلکه صاحب نظران دیگر نیز باید بتوانند تشخیص دهند که آیا شاخص مزبور، مفهوم را می سنجد یا نه. از این رو پژوهشگر باید مناسب بودن شاخص را برای مفهوم مورد نظر به اثبات برساند تا مورد قبول و اعتماد دیگران نیز واقع گردد.

انواع شاخص ها

شاخص ها را به شیوه های گوناگونی می توان دسته بندی کرد، مانند:
1) شاخص های تحلیلی

شاخص هایی هستند که رابطه مستقیمی با مفهوم مورد نظر داشته و جزیی پنهان از آن به شمار می آیند. برای مثال در پی یافتن شاخص برای مفهوم مدیر می توان از افراد یک سازمان پرسید: به نظر شما یک مدیر، دارای چه ویژگی هایی است؟ و اگر بیشتر پاسخ گویان قاطعیت را به عنوان یکی از ویژگی های آشکار مدیران برشمردند، آنگاه قاطعیت یک شاخص تحلیلی برای مدیری شناخته خواهد شد.
2) شاخص های نسبی
شاخص هایی هستند که رابطه غیر مستقیم و احتمالی با مفهوم مورد بررسی دارند، برای مثال، برای تفکیک مدیران عالی از مدیران میانی، می توان گفت اگر مدیر، حقوق ماهیانه اش از مبلغ n ریال بیشتر باشد، جزء مدیران عالی قرار می گیرد.
3) شاخص های تعریفی
شاخص هایی هستند که مفهوم مورد بررسی، به وسیله خود آنها تعریف می شود. برای مثال، مدیر کسی است که تحصیلات دانشگاهی او، حداقل لیسانس مدیریت باشد. در اینجا تحصیلات حداقل لیسانس مدیریت یک شاخص تعریفی برای مفهوم مدیر است. این گونه شاخص ها، برای مفاهیم ساده و قابل بررسی و عملی به کار می روند.
4) شاخص های وابسته
بسیاری از مفاهیم، پیچیده تر از آن هستند که فقط با یک شاخص توصیف شوند، مانند مفهوم «طبقه مدیران عالی». نمی توان این مفهوم را فقط با یک شاخص به تنهایی مشخص کرد. برای مثال نمی توان گفت که هر کس که حقوق ماهیانه اش بالاتر از n ریال باشد، پس جزء طبقه مدیران عالی است، یا هر کس که فقط دارای حداقل تحصیلات لیسانس در رشته مدیریت باشد، جزء طبقه مدیران است. بنابراین برای بررسی مفاهیم پیچیده به چند شاخص نیاز هست که باید بین آنها رابطه وجود داشته باشد. شاخص های وابسته به دو نوع تقسیم می شوند:
الف – شاخص های وابسته درونی که جزئی از تعریف مفهوم هستند، مانند «میزان درآمد»، «نوع شغل» و «سطح تحصیلات». در این حالت «طبقه مدیران عالی» چنین تعریف می شود:
بالاترین سطح مدیریت در سلسله مراتب سازمانی که دارای «درآمد زیاد»، «تحصیلات عالی» و «اتومبیل با راننده» است.
ب – شاخص های وابسته بیرونی که جزئی از تعریف مفهوم نیستند ولی به شاخص های دیگر، وابسته هستند، مانند: «نوع مدل ماشین»، «مبلمان گران قیمت اتاق محل کار» که جزئی از تعریف مفهوم «طبقه مدیران عالی» به حساب نمی آیند، اما با شاخص های آن در ارتباط هستند.
5) شاخص های استنتاجی
وقتی مفهوم مورد نظر، خیلی مستقیم قابل بررسی نیست، شاخص هایی برگزیده و سنجیده می شوند تا با آنها بتوان به طور غیر مستقیم مفهوم را سنجید. اما در اینجا باید به یک تفاوت ظریف توجه داشت که گاه واژه ها به طور مستقیم قابل بررسی هستند، اما پژوهشگران به دلایلی چون اطمینان و دقت بیشتر ترجیح می دهند که آن مفهوم را به شیوه غیر مستقیم بسنجند. برای مثال «درآمد» را می توان به شیوه مستقیم بررسی کرد و پرسید: درآمد ماهانه شما چقدر است؟ اما وقتی «دقت» و «اطمینان» بیشتر خواهد بود که درآمد را غیرمستقیم بر مبنای شاخص هایی چون نوع اتومبیل، منزل و ... سنجید.
در انتها می بایست توجه داشت که برخی از مصادیق این طبقه بندی ها در عمل با هم تداخل دارند و قابل مرزبندی نیستند.
 

 



ارسال سفارش استخراج مقاله

اخبار مرتبط
معرفی گوگل اسکالر
Google Scholar یک موتور جستجوی علمی تحت وب است که به راحتی قابل دسترسی است ...
انواع تحقیق کیفی در انجام پایان نامه
معرفی انواع تحقیق کیفی در انجام پایان نامه ...
معنا و مفهوم شاخص در انجام پایان نامه و مقاله
معنا و مفهوم شاخص در انجام پایان نامه و مقاله ...
آشنایی با نرم افزار ایموس (AMOS) در انجام پایان نامه
آشنایی با نرم افزار ایموس (AMOS) در انجام پایان نامه     نرم افزار ای ...
آشنایی اجمالی با نرم افزار لیزرل
آشنایی اجمالی با نرم افزار لیزرل لیزرل برنامه ای کاربردی است که به منظور اجرای مدلسازی معادلات ساختاری ...
© 2021